TypeScript kullanırken bazen elimizdeki değerin tipini gerçekten bilemeyiz. Bir API cevabı, kullanıcı girdisi veya eski bir JavaScript kütüphanesi her şeyi döndürebilir. İşte bu belirsizlik karşısında any ve unknown sahneye çıkar. İkisi de “Bu değerin tipi şimdilik belli değil” diyebilir; ancak biri güvenlik kapısını açık bırakırken diğeri kimlik kontrolü yapmadan kimseyi içeri almaz.
``
any: TypeScript’e kısa bir mola verdirmek
any, TypeScript’in tip denetimini ilgili değer için büyük ölçüde kapatır. any tipindeki bir değişkene her tür değer atanabilir ve bu değişken üzerinde neredeyse her işlem gerçekleştirilebilir.
let veri: any = "TypeScript";
veri.toUpperCase(); // Çalışabilir
veri = 42;
veri.toFixed(2); // Bu da çalışabilir
veri.olmayANMetot(); // Derleyici itiraz etmez!
Son satır TypeScript tarafından kabul edilir; fakat çalışma zamanında büyük olasılıkla TypeError oluşur. Yani any, JavaScript’in eski ve özgür dünyasına geçici bir dönüş bileti gibidir. Bilet eğlencelidir, fakat emniyet kemeri yanında verilmez.
Teorik olarak any, tip sistemi içinde hem üst hem alt tip gibi davranabilen özel bir kaçış mekanizmasıdır. Basitleştirilmiş biçimde, herhangi bir $T$ tipi için şu esneklik düşünülebilir:
Bu çift yönlü geçiş, tip denetiminin sağladığı garantileri zayıflatır. Dolayısıyla any, bilinçli ve sınırlı kullanılmalıdır.
unknown: Önce kontrol, sonra hareket
unknown da her tür değeri kabul eder. Fakat değeri kullanmadan önce tipini daraltmamızı, yani type narrowing yapmamızı zorunlu kılar.
let cevap: unknown = "Merhaba dünya";
// cevap.toUpperCase(); // Hata: Tip henüz bilinmiyor
if (typeof cevap === "string") {
console.log(cevap.toUpperCase());
}
Burada typeof kontrolünden sonra TypeScript, cevap değişkeninin ilgili blok içinde string olduğunu bilir. Bu yaklaşımın mantığı şöyledir:
Başka bir ifadeyle unknown, belirsizliği saklamaz; onu çözme sorumluluğunu programcıya açıkça verir.
Temel farklar
| Özellik | any |
unknown |
|---|---|---|
| Her tür değer atanabilir mi? | Evet | Evet |
| Doğrudan metot çağrılabilir mi? | Evet | Hayır |
| Tip kontrolü zorunlu mu? | Hayır | Evet |
| Çalışma zamanı hatası riski | Yüksek | Daha düşük |
| Tip güvenliğini korur mu? | Hayır | Evet |
| Hızlı geçiş ve eski kod uyumu | Çok uygun | Daha kontrollü |
Gerçek dünyada güvenli veri işleme
Dış kaynaklardan gelen JSON verileri, unknown için ideal bir kullanım alanıdır. Çünkü sunucunun sözleşmeye her zaman uyacağını varsaymak risklidir.
type Kullanici = {
ad: string;
yas: number;
};
function kullaniciMi(deger: unknown): deger is Kullanici {
if (typeof deger !== "object" || deger === null) {
return false;
}
const aday = deger as Record<string, unknown>;
return typeof aday.ad === "string" &&
typeof aday.yas === "number";
}
const hamVeri: unknown = JSON.parse('{"ad":"Ada","yas":28}');
if (kullaniciMi(hamVeri)) {
console.log(`${hamVeri.ad}, ${hamVeri.yas} yaşında.`);
}
kullaniciMi fonksiyonu bir type guard oluşturur. Yalnızca nesne yapısı doğrulandığında veriye Kullanici gibi davranılır. Böylece API’den gelen sürpriz bir dizi, null veya eksik alanlı nesne uygulamayı kolayca sabote edemez.
Hangisini seçmeliyiz?
Yeni kod yazarken varsayılan tercih unknown olmalıdır. any; tip tanımı bulunmayan eski kütüphaneleri bağlamak, aşamalı JavaScript dönüşümü yapmak veya kısa süreli prototip geliştirmek için kullanılabilir. Yine de mümkün olan en küçük alana hapsedilmelidir.
Kısacası any, “Ne yaptığımı biliyorum, bana karışma” der. unknown ise “Önce kanıtla, sonra devam et” yaklaşımını benimser. Büyük ve uzun ömürlü projelerde ikinci cümle genellikle daha az hata, daha iyi otomatik tamamlama ve daha huzurlu geliştiriciler anlamına gelir.
Yorumlar