Python öğrenmeye başlarken ilk programdan önce küçük ama önemli bir görevimiz var: bilgisayara Python dilini çalıştıracak yorumlayıcıyı tanıtmak ve kod yazacağımız ortamı hazırlamak. Bu süreç, bir mutfakta yemek yapmadan önce ocağı bağlamaya ve araçları tezgâha dizmeye benzer. Doğru kurulan bir ortam sayesinde ileride “Kodum mu bozuk, bilgisayar mı naz yapıyor?” ikilemiyle daha az karşılaşırız. ``
Python yorumlayıcısı ne yapar?
Python, yüksek seviyeli ve yorumlanan bir programlama dilidir. Yazdığımız kaynak kod doğrudan işlemcinin anlayacağı makine dili değildir. Python yorumlayıcısı kodu okur, bytecode adı verilen ara gösterime dönüştürür ve Python Sanal Makinesi üzerinde çalıştırır.
Bu ilişkiyi basitleştirirsek:
\[\text{Kaynak Kod} \rightarrow \text{Bytecode} \rightarrow \text{Python VM} \rightarrow \text{Çıktı}\]Bir programın toplam çalışma süresini kavramsal olarak şöyle düşünebiliriz:
\[T_{toplam} = T_{çeviri} + T_{çalıştırma}\]Bu yaklaşım Python’a taşınabilirlik kazandırır. Aynı .py dosyası, uygun yorumlayıcı bulunduğu sürece Windows, macOS ve Linux üzerinde çalışabilir.
| Kavram | Görevi | Örnek |
|---|---|---|
| Yorumlayıcı | Python kodunu çalıştırır | python, python3 |
| Editör | Kod yazmayı kolaylaştırır | VS Code |
| Terminal | Komutları işletim sistemine iletir | PowerShell, Bash |
| PATH | Çalıştırılabilir dosyaların konumunu bildirir | Python klasörü |
| Sanal ortam | Proje bağımlılıklarını izole eder | venv |
Python kurulumu
Python, resmi olarak python.org adresinden indirilebilir. Windows kurulumunda Add Python to PATH kutusunu işaretlemek kritik önemdedir. PATH, işletim sisteminin python komutunu yazdığımızda yorumlayıcıyı nerede bulacağını belirleyen dizinler listesidir.
macOS kullanıcıları Homebrew, Linux kullanıcıları ise dağıtımlarının paket yöneticisini tercih edebilir:
# macOS
brew install python
# Ubuntu veya Debian
sudo apt update
sudo apt install python3 python3-venv
Kurulumun başarılı olduğunu terminalde doğrulayalım:
python --version
# Bazı sistemlerde:
python3 --version
Ekranda Python 3.x.x benzeri bir sonuç görülüyorsa yorumlayıcı göreve hazırdır. Komut bulunamıyorsa terminali yeniden başlatmak ve PATH ayarını kontrol etmek gerekir.
VS Code ortamını hazırlama
VS Code kurulduktan sonra sol menüdeki Extensions bölümünü açıp Microsoft tarafından yayımlanan Python eklentisini yükleyin. Bu eklenti sözdizimi renklendirme, otomatik tamamlama, hata analizi ve hata ayıklama gibi özellikler sağlar.
Ardından bir proje klasörü oluşturup VS Code ile açın. Terminali Ctrl + Ö veya menüdeki Terminal > New Terminal seçeneğiyle çalıştırabilirsiniz. Projeye özel sanal ortam oluşturalım:
python -m venv .venv
Sanal ortamı etkinleştirme komutu işletim sistemine göre değişir:
| Sistem | Komut |
|---|---|
| Windows PowerShell | .venv\Scripts\Activate.ps1 |
| Windows CMD | .venv\Scripts\activate.bat |
| macOS / Linux | source .venv/bin/activate |
Sanal ortam, bir projede kurulan paketlerin diğer projeleri etkilemesini önler. Örneğin bir proje Paket 1.0, diğeri Paket 2.0 kullanabilir; böylece bağımlılık kavgası çıkmaz.
VS Code’da Ctrl + Shift + P tuşlarına basıp Python: Select Interpreter komutunu seçin ve .venv içindeki yorumlayıcıyı işaretleyin.
İlk programı çalıştırma
main.py adlı bir dosya oluşturup aşağıdaki kodu yazalım:
name = input("Adın nedir? ")
message = f"Merhaba {name}, Python ortamın çalışıyor!"
print(message)
Bu program input() ile kullanıcıdan veri alır, f-string ile metin oluşturur ve print() ile sonucu terminale gönderir. Çalıştırmak için şu komutu kullanın:
python main.py
Artık yorumlayıcı, editör, terminal ve sanal ortam aynı ekipte çalışıyor. Kısacası sahne hazır; bundan sonra hatalar bile öğrenme macerasının eğlenceli karakterleri olacak!
Yorumlar